Zarzuty wobec poglądów Allporta

Ściśle związana z tymi pytaniami, lecz o wiele ważniejsza jest kwestia różnorodności i liczby badań, które zainspirowała ta teoria. Trzeba przyznać, że – być może z wyjątkiem dziedziny zachowania ekspresyjnego – teoria ta nie była wydajnym źródłem twierdzeń nadających się do weryfikacji empirycznej. Podobnie jak większość innych teorii osobowości, czuje się ona pewniej wtedy, gdy stara się wyjaśnić znane już związki, niż wtedy, gdy usiłuje przewidywać nie zaobserwowane jeszcze zdarzenia. Tak więc chociaż pisma i prace empiryczne Allporta doprowadziły do wielu podobnych badań, na przykład nad uprzedzeniami, postawami społecznymi i religijnymi oraz pogłoskami, to jednak musimy przyznać, że jego teoria, jako system formalny służący do generowania badań, sprawiła zawód.

Wielu psychologów sądzi, że przyczyną, dla której teoria ta ma trudności z przewidywaniami, jest fakt, że koncepcja autonomii funkcjonalnej nie nadaje się do empirycznego zademonstrowania, nie mówiąc już o formułowaniu przewidywań dotyczących nie obserwowanych zdarzeń. Wspominaliśmy już o pewnych kłopotach z tą koncepcją, gdy zostało wprowadzone pojęcie propriacyjności (propriatenesś) jako kryterium określające, co staje się autonomiczne. Podstawą koncepcji autonomii funkcjonalnej jest niemożność zaobserwowania oczekiwanego wygaszenia czy zaniknięcia danej reakcji, a niezależnie od tego, jak długo obserwujemy daną reakcję, która nie zostaje wygaszona, zawsze można wysunąć jakiś zarzut. Krytyk może powiedzieć, że powinniśmy obserwować dłużej, aby stwierdzić wygaszenie, lub też może wyjaśniać pozorną autonomię tej reakcji w kategoriach jakiejś tkwiącej u jej podstaw motywacji, która nie została właściwie zrozumiana przez badacza. Każdy konkretny przykład autonomii funkcjonalnej zawsze można wyjaśnić w kategoriach innych sformułowań teoretycznych, lecz również przykłady działania innych zasad teoretycznych mogą być wyjaśnione za pomocą zasad alternatywnych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *