Szukasz psychologa sportu lub pracy w Krakowie? Pomoc masz w zasięgu ręki w naszym gabinecie!

Stany, role i nastawienia człowieka

Pojęcia, które zamierzamy tu omówić, należą do stosunkowo niedawnych wytworów myśli teoretycznej Cattella i dlatego niektóre z jego koncepcji nie są jeszcze w pełni skrystalizowane. Możemy jednak przedstawić tu w ogólnych zarysach jego teoretyczne rozważania (Cattell, 1963a, 1966b, 1973a).

Pewne formy w obrębie osobowości są bardziej zmienne od innych: nastroje zmieniają się, ktoś wchodzi w określoną rolę lub odrzuca ją, każdy z nas przyjmuje chwilowe nastawienia psychiczne wobec różnych aspektów otoczenia. Wszystkie te czynniki wpływają na zachowanie, więc muszą być uwzględnione w równaniu specyfikacyjnym, które wobec tego składa się z wielu wyrazów odpowiadających poszczególnym zdolnościom, cechom temperamentalnym, ergom i sentymentom oraz wyrazów reprezentujących stany, role i nastawienia, każdy z odpowiednim wskaźnikiem sytuacyjnym określającym jego istotność. Osobowość jest nadal profilem, lecz profilem obejmującym wszystkie rodzaje czynników, które mogą wpływać na reakcję w danym momencie. Jeśli chodzi o zdolności, cechy temperamentalne i dynamiczne, to chociaż mogą występować chwilowe fluktuacje, możliwe jest dość trafne przewidywanie zachowania na podstawie stałego czy przeciętnego poziomu danej cechy. Jednakże w wypadku bardziej niestałych czynników, które omawiamy obecnie, decydujące znaczenie dla przewidywania ma chwilowy stan danej osoby.

Cattell zaproponował rozwiązanie teoretyczne polegające na podzieleniu sytuacji (oraz wskaźników sytuacyjnych dla tych ostatnich wyrazów w równaniu) na dwa komponenty: jeden reprezentujący bodziec ogniskowy (focal stimulus), to znaczy ten aspekt sytuacji, na który bezpośrednio reaguje dana osoba, oraz drugi reprezentujący warunki drugoplanowe (background conditions), które determinują aktualny stan organizmu. Do warunków drugoplanowych zaliczają się bodźce kontekstowe, które wpływają na nastrój, sygnały dotyczące roli, warunki związane ze stanem organizmu itp. Te warunki drugoplanowe pełnią funkcję modulatorów, zmieniających czasowo w systematyczny sposób znaczenie psychologiczne sytuacji, dzięki czemu reakcja jednostki może być różna w zależności od tego, czy występuje ona w określonej roli czy nie, czy jest w stanie lęku czy nie itd.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.