Rozwój anatomiczno-czynnościowego podłoża psychiki cz. II

Bodźce podobne do bodźca warunkowego wywołują zwykle także reakcje pobudzeniowe, Co określa się mianem generalizacji. Jeżeli jednak nie następuje wówczas wzmocnienie w postaci bodźca bezwarunkowego, to po pewnym czasie geheralizacja zanika. Bodźce podobne do bodźca warunkowego zostają odróżnicowane i przestają wywoływać reakcję pobudzeniową, podczas gdy bodziec warunkowy nadal ją wywołuje. Zjawisko to nazywa się różnicowaniem, a proces wywoływany przez bodźce podobne do bodźca warunkowego – .hamowaniem różnicowym:

Bodziec warunkowy wywołuje reakcję pobudzeniową, bodziec różnicowy- reakcję hamulcową. Obydwa związki wytwarzają się w wyniku doświadczenia i jako takie mają charakter warunkowy. Warunkowe związki hamulcowe bywają rozmaitego rodzaju, u ich podłoża leżą procesy nazywane hamowaniem wewnętrznym. Wśród procesów hamowania wewnętrznego wyróżnia się, oprócz różnicowania, wygasanie (gdy bodziec warunkowy, na skutek braku wzmocnień, przestaje wywoływać reakcję pobudzeniową), hamowanie warunkowe (gdy czynnik pierwotnie obojętny w połączeniu z bodźcem warunkowym wywołuje reakcję hamulcową, natomiast sam bodziec warunkowy wywołuje nadal reakcję .pobudzeniową) i o p ó źn i a n i e (gdy bodziec warunkowy na skutek opóźnionego wzmocnienia nie wywołuje reakcji natychmiast, lecz dopiero po upływie pewnego czasu) (Pawłów, 1951). Procesy pobudzenia i hamowania zachodzą w korze równorzędnie. Pawłów przedstawiał działalność .kory jako skomplikowaną mozaikę tych dwii procesów.

Wspomniane rodzaje związków warunkowych stanowią tylko najprostsze modele i absolutnie nie da się sprowadzić do nich zachowania zwierząt wyższych, a cóż dopiero złożonej działalności człowieka. Warunkowaniu opisanemu przez Pawłowa i nazywanemu ..klasycznym przeciwstawiono warunkowanie instrumentalne, wykryte przez B, F. Skińnera, J. Konorskiego i S. Millera (odruchy drugiego typu). O ile warunkowanie klasyczne polega na substytucji bodźców, to warunkowanie instrumentalne – na substytucji reakcji. W warunkowaniu instrumentalnym poprzez wzmocnienie .reakcji wywołanej w ten lub infty sposób utrwala się ją jako zachowanie prowadzące do zaspokojenia jakiejś potrzeby. Osobnik uczy się na’przykład, jak postępować, aby otrzymać nagrodę lub’uniknąć kary.

W wyniku badań sformułowano szereg praw ogólnych i szczegółowych, dotyczących czynności półkul mózgowych. Jednak nawet pobieżne zreferowanie całokształtu tych zagadnień przekraczałoby ramy niniejszego opracowania. W poszczególnych podrozdziałach omówimy kilka zagadnień z zakresu wyższych czynności nerwowych człowieka2, poprzedzając je najważniejszymi wiadomościami o budowie i rozwoju układu nerwowego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *