RETROSPEKCJA I PERSPEKTYWY

„Jeśli chcemy w przyszłości lepiej zrozumieć przyczyny i skutki starości dla każdej cząsteczki, komórki, narządu, całego organizmu czy całej populacji, nie możemy posługiwać się tylko jedną metodą badawczą, lecz musimy rozwinąć wszystkie – od biofizyki do socjologii – aby uchwycić wielorakie przejawy wpływu Czasu na Życie”

Przeszliśmy długą drogę. Dokonaliśmy przeglądu wybranych dzieł obszernej literatury naukowej, znajdując wiele powodów do przerażenia, a mało dla nadziei i zadowolenia. Najbardziej chyba uderzającą cechą gerontologii jest obszerny zakres problematyki i wprost fantastyczna jej złożoność. Całkowicie jasny stał się pogląd, iż gerontologia jest dziedziną między- dyscyplinarną, wiążącą różne dyscypliny naukowe.

Pierwotnej przyczyny procesu starzenia się należy na pewno szukać w zwyrodnieniowych zmianach fizycznych, które zachodzą w organizmie w miarę upływu czasu (2). Gdyby biologowie odkryli mechanizm (czy mechanizmy) starzenia się komórek i tkanek oraz znaleźli środki profilaktyki lub leczenia, wówczas nie zachodziłyby współwystępujące zmiany psychiczne i społeczne, o których pisaliśmy w tej książce. Natomiast nauki społeczne i behawioralne powinny podjąć wysiłek dla zbadania dobroczynnych skutków różnego rodzaju środków prewencyjnych i leczniczych zmierzających do przedłużenia życia oraz ułatwiających lepsze przystosowanie się człowieka.

Perspektywiczne zadania badań nad procesem starzenia się niewiele różnią się obecnie od zadań sprzed dziesięciu czy piętnastu lat (3-4). Ostatnie lata przyniosły jedną zmianę, a mianowicie znaczne zwiększenie się liczby prac badawczych, tak obszernych i często specjalistycznych, że pojedynczy człowiek może poznać zaledwie ich cząstkę. Wczesne badania psychologiczne i biologiczne podkreślały prawie wyłącznie poważne negatywne skutki starości. Próby odkrywania naturalnych korzyści i kompensowania procesu starzenia się nie miały większej wartości. Rezultaty badań bogato udokumentowanych w literaturze naukowej dostarczały danych popierających ten punkt widzenia. Niestety, większość naszej wiedzy o społecznych i psychologicznych przejawach procesu starzenia się stanowi zbiór szczegółowych empirycznych obserwacji nie wyjaśnionych i nie usystematyzowanych. Nie wystarczy jednak obserwować, że wraz z wiekiem zachodzą określone zmiany: musimy wiedzieć, dlaczego one zachodzą. Twierdzenie o braku wyjaśnień nie jest jednak w pełni słuszne. Zmiany związane ze sprawnością działania znajdują wyjaśnienie w reakcjach kompensacyjnych lub skutkach gorszego funkcjonowania mechanizmów ośrodkowych i obwodowych. Zmiany w twórczej działalności intelektualnej są wyjaśnione nieuniknionymi konsekwencjami zmniejszania się szybkości procesów umysłowych oraz utratą elastyczności w zachowaniu się przy rozwiązywaniu problemów. Zmiany z wiekiem w przystosowaniu się wyjaśnia się zmianami w realizowaniu złożonych ról społecznych i ustaleniu stosunków międzyludzkich, wiążących człowieka ze społeczeństwem.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *