Szukasz psychologa sportu lub pracy w Krakowie? Pomoc masz w zasięgu ręki w naszym gabinecie!

Próby typologii charakteru w aspekcie zmian rozwojowych

Charakter określany bywa bądź – jak to czyni S. Szuman – w sposób ogólny, jako „wyższa forma przystosowania ‚się do rzeczywistości” M, bądź jak proponują R. F. Peck i R. J. Havighurst – jako przystosowanie się jednostki do wymagań moralnych otoczenia85. Kształtuje się on w wyniku funkcjonowania społecznego: socjalizacji i uspołecznienia jednostki. Psychologowie są zgodni co do tego, iż zalążki charakteru obserwuje się już we wczesnych okresach rozwoju dziecka (por. rozdz. VIII, F, 4) i w pierwszych latach szkolnych. Stanowi on ten wymiar osobowości, który najdobitniej wyraża się w zachowaniu się, bowiem stosowanie się do przyjętych norm współżycia społeczno-moralnego wytwarza u jednostki pewne względnie stałe, dające się przewidzieć sposoby reakcji na określone sytuacje. Tak się jednak dzieje w wypadkach ukształtowanego charakteru, natomiast zachowanie się dzieci jest sprawą bardzo złożoną. Zrozumienie go sprawia dorosłym trudności głównie dlatego, że zakładają oni, iż sposoby (modele) zachowania się dzieci są (lub powinny być) takie same, jak u ludzi dorosłych. A tymczasem tak nie jest.

Istnieją próby typologii charakteru w aspekcie zmian rozwojowych zachodzących w sferze zjawisk społeczno-moralnych u jednostki kroczącej ku dojrzałości. Przytoczymy typologię zaproponowaną przez R. H a vigil u r s t a. Wyróżnia on następujących pięć typów charakteru, które łączy z określonymi fazami w rozwoju jednostki: 1) typ amoralny (amoral), występujący w niemowlęctwie: 2) oportunistyczny (expedient), właściwy wczesnemu dzieciństwu: 3) konformistyczny (conforming), 4) irracjonalno- skrupulatny (irrational-conscientious). .Oba ostatnie charakteryzują późne dzieciństwo (w naszej terminologii w dużej mierze dotyczą właśnie młodszego wieku szkolnego: 5) typ racjonalno-altruistyczny (rational-altruistic).

Charakteryzując powyższe typy, autor używa znanych nam już pojęć z dziedziny rozwoju społeczno-moralnego, stwierdzając jednocześnie, iż nie należy pojmować tej klasyfikacji w sposób sztywny. Określając kolejne etapy rozwoju moralnego w aspekcie charakterologicznym, stwierdza, iż w rzeczywistości zachodzą one na siebie i poszczególne jednostki mogą się odznaczać właściwościami kilku typów. Poza tym w obrębie złożonej struktury charakterologicznej poszczególne osoby pod pewnymi względami mogą stać wyżej, a pod innymi niżej85.

Przytoczony przykład typologii charakterów dziecięcych wskazuje, iż nie grupowanie jednostek w ramach jakiejś umownej struktury, ale skrupulatne badanie zjawisk rozwojowych zachodzących w dzieciach i posuwających je ku dojrzałości jest istotne dla tworzenia prawidłowych syntez nie tylko w odniesieniu do rozwoju społeczno-moralnego, ale i wszelkich procesów i czynności psychicznych.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.