PROBLEMY POSTĘPU TECHNICZNEGO

Podobnie jak w przypadku nauki technika i społeczeństwo wzajemnie na siebie oddziałują. Rozwój techniki wywiera istotny wpływ na życie społeczne: samochód i telefon są tego oczywistymi przykładami. Jednak problemy społeczne także mają wpływ na rozwój techniki.

Technika zajmuje się problemami praktycznymi. Często jednak rozwiązując lub usuwając jeden problem, stwarza następne. Na przykład: samochód zapewnił ludziom większą swobodę poruszania się, sprawił, że łatwiej oddzielić dom od pracy, ale z drugiej strony, każdego roku w wypadkach samochodowych umiera więcej Amerykanów, niż zginęło w czasie wojny w Wietnamie. Powszechna dostępność samochodu doprowadziła do rozbudowy przedmieść, stwarzając miastu określone problemy finansowe. Swoboda przemieszczania się, jaką dał ludziom samochód, osłabiła także ograniczenia nakładane na zachowania jednostki przez społeczności lokalne. Wynalazek samochodu rozwiązał więc pewne problemy, ale jednocześnie stworzył nowe.

Technika może doprowadzić do zmian społecznych przez automatyzację – zastąpienie robotników przez maszyny. Maszyny wykonują wiele automatycznych czynności przy obsłudze fabrycznych linii produkcyjnych: kasjerów coraz częściej zastępują bankomaty. Automatyzacja przynosi pracodawcom korzyści ekonomiczne: z reguły jest mniej kosztowna i bardziej wydajna. Z drugiej strony, automatyzacja usuwa ze stanowisk znaczną liczbę wykwalifikowanych pracowników, którzy często muszą podjąć pracę wymagającą mniejszych umiejętności i gorzej płatną. W konsekwencji, automatyzacja prowadzi do zwiększenia liczby osób żyjących poniżej granicy ubóstwa, a także do wzrostu wydatków rządowych na zasiłki dla bezrobotnych i pomoc społeczną dla tych, którzy stracili pracę i nie mogą znaleźć nowej.

Technika nie jest doskonała. Co pewien czas dochodzi do wielkich katastrof będących skutkiem zastosowania nieodpowiednich bądź błędnych rozwiązań technicznych. Tak było w przypadku eksplozji na pokładzie promu kosmicznego „Challenger”, w wyniku której zginęła cała siedmioosobowa załoga wahadłowca. Przykładem mniej spektakularnych negatywnych konsekwencji rozwoju techniki może być skażenie środowiska przez freon używany do produkcji lodówek i wielu innych artykułów gospodarstwa domowego.

Jakkolwiek technika wpływa na zmiany społeczne, wbrew pozorom nie jest to wpływ pozbawiony kontroli społecznej (patrz rozdz. 23). Czynniki społeczne, polityczne, ekonomiczne, a nawet etyczne, które stwarzają klimat sprzyjający rozwojowi techniki, jednocześnie są siłą hamującą ten rozwój. Rewolucja komputerowa wzbudziła obawy, że może dojść do stworzenia centralnej kartoteki zawierającej dane o wszystkich obywatelach. Obecnie istnieje zbiór przepisów prawnych zabraniających łączenia w jedną całość różnych baz danych o jednostkach.

Technika, podobnie jak inne instytucje społeczne, nie funkcjonuje w społecznej próżni. Różne siły społeczne uniemożliwiają jakiejkolwiek instytucji działanie poza wszelką kontrolą.

Nowoczesne społeczeństwo, funkcjonujące na podstawie wysoko rozwiniętej technologii, przyznaje nauce i technice ważną rolę w formułowaniu polityki społecznej. Polityka obronna i gospodarcza, na przykład, zależy od poziomu wiedzy naukowej i sprzętu technicznego. Polityka społeczna, którą za czasów prezydentury Johnsona określano jako „wojnę z ubóstwem”, również wymaga wiedzy społecznej i naukowej, a także technologii pozwalającej na tworzenie niezbędnych programów społecznych, a następnie ocenę ich rezultatów.

Ponieważ wiedza naukowa i techniczna staje się coraz bardziej złożona i w coraz większym stopniu można ją zastosować do rozwiązywania problemów życia społecznego, społeczeństwo zmuszone jest polegać na specjalistach. Inżynieria genetyczna, która jest pochodną rozwoju biologii molekularnej, ma ogromne znaczenie dla przyszłości ludzkiego życia. Potencjalnie za pomocą inżynierii genetycznej można niemal natychmiast uzyskać niektóre zmiany w ludzkim organizmie, dla których ewolucja potrzebowała milionów lat. Te nowe potężne możliwości znajdują się przeważnie w rękach specjalistów w zakresie genetyki. Podobnie, w sprawach rozbrojenia społeczeństwo ufa ekspertom wojskowym i naukowym, którzy doradzają ekspertom w dziedzinie polityki.

Złożoność nowoczesnej nauki i techniki spotęgowała wpływ odpowiednich specjalistów na politykę. Na przykład: kiedy zaskarżono do sądu przepis prawa stanu Arkansas ustanawiający „równe traktowanie” teorii ewolucji i „nauki o stworzeniu” (która potwierdza biblijny pogląd, że w pewnym momencie świat został stworzony przez Boga), biolodzy dowiedli, że „nauka o stworzeniu” nie ma naukowych podstaw: w istocie, stwierdzili ci eksperci, nie jest ona nauką, ale religią przebraną w kostium nauki. Ekspertyzy te miały zasadniczy wpływ na orzeczenie sądu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *