Szukasz psychologa sportu lub pracy w Krakowie? Pomoc masz w zasięgu ręki w naszym gabinecie!

PORÓWNANIE KAPITALIZMU I SOCJALIZMU

Porównanie obu tych systemów nie jest proste, ponieważ gospodarka to tylko jeden z elementów instytucjonalnej struktury społeczeństwa. Pozostałe instytucje także wywierają wpływ na działalność gospodarczą. Można jednak wskazać dwie kwestie, które są szczególnie ważne dla opowiadających się za jednym z tych systemów: produktywność i zrównanie dochodów.

Zwolennicy kapitalizmu twierdzą, że jest to system bardziej skuteczny i produktywny, niż system socjalistyczny. Przewagę tę gwarantuje pozwolenie na to, aby wszelką działalność gospodarczą regulował rynek. Zarówno wśród państw socjalistycznych, jak i kapitalistycznych istnieją znaczne różnice w produktywności. Na przykład: spośród krajów kapitalistycznych Stany Zjednoczone mają najwyższy produkt narodowy brutto (PNB) na jednego mieszkańca. PNB to powszechnie stosowany wskaźnik produktywności. Oblicza się go, dzieląc całkowitą wartość towarów i usług wyprodukowanych w danym społeczeństwie przez liczbę członków tego społeczeństwa (U.S. Arms Control and Disarmament Administration, 1986). Jednakże produkt narodowy brutto Grecji, innego kraju kapitalistycznego, stanowi tylko 23% wartości PNB Stanów Zjednoczonych. Podobnie, dawna Niemiecka Republika Demokratyczna miała najwyższy PNB spośród krajów socjalistycznych, podczas gdy w dawnej Jugosławii wynosił on 21% tego poziomu.

Niezależnie od różnic w obrębie tych samych systemów ekonomicznych średnia wartość PNB na jednego mieszkańca w krajach kapitalistycznych znacznie przewyższa PNB w krajach socjalistycznych. W roku 1986 PNB krajów socjalistycznych wynosił około dwóch trzecich wskaźnika PNB w krajach kapitalistycznych. Zwolennicy gospodarki kapitalistycznej uważają to za dowód większej produktywności tego ustroju gospodarczego.

Jednym z celów socjalizmu jest zmniejszenie nierówności ekonomicznych. W społeczeństwach kapitalistycznych wysokość dochodu ustala rynek. Wszelkie nierówności uważa się za nieuniknioną konsekwencję indywidualnych talentów i umiejętności: przyjmuje się, że państwo nie powinno zmieniać tego faktu.

Jednym ze sposobów badania tej kwestii jest porównywanie średnich dochodów ludzi najlepiej i najsłabiej zarabiających. Im większa jest ta różnica, tym większa istnieje nierówność dochodów. Bardziej szczegółowe badania wykazują, że nierówność dochodów w krajach kapitalistycznych jest dwa lub trzy razy większa niż w społeczeństwach socjalistycznych, nie wyłączając krajów demokratycznego socjalizmu, takich jak Szwecja (Wiles, 1977)- Stany Zjednoczone są najbardziej produktywnym społeczeństwem kapitalistycznym, ale wykazują też największy stopień nierówności dochodów.

Podsumowując, nie ulega wątpliwości, że społeczeństwa kapitalistyczne są gospodarczo bardziej wydajne niż społeczeństwa socjalistyczne. Jednym z głównych celów socjalizmu jest jednak zmniejszenie nierówności dochodów właściwej społeczeństwom kapitalistycznym. Należy przyznać, że pod tym względem system ów wykazuje dużą skuteczność.

Gospodarka Stanów Zjednoczonych jest w przeważającej mierze kapitalistyczna: zapewnia mieszkańcom kraju jeden z najwyższych na świecie standardów życia. Odznacza się także wysokim poziomem nierówności dochodów. Zajmiemy się teraz głównymi cechami amerykańskiego systemu gospodarczego.

W społeczeństwie amerykańskim kapitalizm indywidualny rozwija się w cieniu kapitalizmu korporacjonistycznego, w którym kilkadziesiąt wielkich korporacji kontroluje większą część gospodarki. Korporacje są organizacjami formalnymi (patrz rozdz. 5): posiadają odrębną osobowość prawną i inne uprawnienia niż właściciele i menedżerowie firm. Korporacje mają znaczną władzę w społeczeństwie. Przykładami dużych korporacji, które dominują w gospodarce amerykańskiej, są spółki naftowe, takie jak Mobil, i koncerny samochodowe, takie jak Ford.

Bardzo duży wpływ na gospodarkę amerykańską wywierają też konglomeraty – olbrzymie korporacje, które składają się z pewnej liczby średnich i dużych korporacji. Przykładem konglomeratu jest RJR Nabisco, którego holdingi w pewnym momencie obejmowały Delmonte Foods, Dr. Pepper, Kentucky Fried Chicken i Bear Creek Mail Order Company. Rozbudowana struktura organizacyjna i skala działalności czynią z konglomeratów niezwykle ważny składnik gospodarki amerykańskiej.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.