Szukasz psychologa sportu lub pracy w Krakowie? Pomoc masz w zasięgu ręki w naszym gabinecie!

Odróżnienie zdrowia od patologi

Mając przed oczami tego rodzaju kontinuum, ograniczone dwoma biegunami skupiającymi dziesiątki wymiarów, można wyobrazić sobie, jakie na ich przebiegu jednostka zajmuje położenie i jak to położenie się zmienia. Przede wszystkim stan czyjegoś organizmu wyraża nie jeden punkt, lecz ich grupa. Ponadto, profil stanu organizmu, zarysowany przez poszczególne punkty, będzie przybierał różną postać. Jego kształt będzie inny, gdy rozwinie się pstra choroba zakaźna, inny – gdy ten sam człowiek będzie już w okresie rekonwalescencji, inny – gdy dowie się o tragicznym wypadku w rodzinie i popadnie w depresję, gdy ulegnie zatruciu pokarmowemu, gdy dozna poparzenia pozostawiającego trwałe oszpecenie, gdy niektóre z tych wydarzeń będą miały miejsce łącznie lub przeciwnie, działać będą pojedynczo. Inny jeszcze kształt przyjmie profil odzwierciedlający stan organizmu, gdy wszystkie wymienione okoliczności dotyczyć będą człowieka młodego, w pełni sił, a inny gdy pojawią się one w dwadzieścia lat później itd. itd. Ta wielowartościowość zdrowia i. patologii utrudnia, chociaż tylko w przypadkach granicznych, rozstrzygające stwierdzenie czy kogoś należy uznać za zdrowego czy chorego.

Wspomniano powyżej, że poszczególne strefy (pełne zdrowie, zdrowie, patologia) ujęte dwubiegunowo nie są’ oddzielone wąskimi i wyraźnymi granicami. Potrzeby praktyki zmuszają jednak nieraz do posłużenia się kryterium statystycznym odróżniania zdrowia od patologii. Można jak wiadomo mierzyć nie tylko szereg właściwości somatycznych organizmu, ale również i niektóre cechy psychiczne. Temu zadaniu służą liczne i udoskonalane metody psychometryczne. Mierzenie jednak intensywności poszczególnych cech to dopiero połowa drogi. Pozostaje jeszcze do spełnienia zasadniczy warunek posłużenia się kryterium statystycznym. Zachodzi mianowicie potrzeba dokonania wyboru położenia tych punktów, które wyznaczają granice przedziału mieszczącego wartości prawidłowe. Granice te ustala się ,na podstawie wyników badań odpowiednio licznej’ populacji, ale ich ostateczne położenie przyjmuje się z konieczności w sposób arbitralny: w którymś miejscu muszą znaleźć się granice przedziału dla wartości prawidłowych. I wszystko jedno czy dotyczą one zdolności zapamiętywania, potrzeby dominacji, pobudliwości emocjonalnej, czy też ciężaru ciała,’ wzrostu, zawartości hemoglobiny w krwinkach czerwonych, ciśnienia tętniczego krwi czy setek innych właściwości. Takie postępowanie, tj. przyjmowanie pewnych wartości za graniczne, staje się konieczne w badaniach masowych. W przypadku jednak określonej jednostki, znajomość położenia granicy, poza którą znajdują’ się „odchylenia od normy”, ma znaczenie orientacyjne: decydują wyniki wszechstronnego badania klinicznego oraz ogółu niezbędnych badań pomocniczych.

Drobne nieprawidłowości psychiczne występujące u człowieka zdrowego

Wracając do pytania o to czy u człowieka zdrowego występują drobne nieprawidłowości psychiczne (bądź somatyczne), lub raczej czy stwierdzenie takie nie jest wewnętrznie sprzeczne, nasuwa się potwierdzenie już wcześniej podanej odpowiedzi: u człowieka zdrowego występują drobne nieprawidłowości i nie są one objawem „lekkiej choroby”, lecz izolowanych i przemijających zaburzeń. A wyobrażając sobie przedstawiony dwubiegunowy układ „zdrowie – patologia” należy stwierdzić, że ludzie wykazujący drobne nieprawidłowości psychiczne cieszyć się mogą nie tylko „zdrowiem”, ale nawet „pełnym zdrowiem”, jak ci, których nieprawidłowości polegają np. na chwilowych złudzeniach pamięci lub myśleniu, niekiedy, w sposób rozbieżny (rozdz. VI, § 1).

A oto dalsze przykłady drobnych nieprawidłowości psychicznych u człowieka zdrowego. Są to, mówiąc ogólnie, zjawiska, których nieprawidłowość jest widoczna, a mimo to nie są one wyrazem procesu chorobowego lub trwałych jego następstw. Człowiek zdrowy, który obawia .się bez uzasadnionej przyczyny, że zachoruje na gruźlicę, lub czuje się nieswojo w pustym mieszkaniu, bądź wraca myślami, mimo że broni się przed nimi, do odległego, ale przykrego zdarzenia, jest właśnie człowiekiem zdrowym doznającym tego rodzaju przelotnych nieprawidłowości: choć podobne do nerwicowych natręctw i fobii izolowane te doznania nie są patologią. Również nie jest patologią nastawienie odnoszące, chociaż przypomina trochę urojenia odnoszące i polega na tym, że człowiek niesłusznie bierze do siebie pewne wydarzenia. Ktoś np., kto podejmuje pracę w nowym dlań zespole i jest niezbyt chętnie widziany, łatwo może nabrać przekonania, że „stale go obmawiają”, chociaż częstokroć nie odpowiada to prawdzie. Jego zatem interpretacja niektórych zachowań otoczenia jest nieprawidłowa. Mimo tej nieprawidłowości trudno tu mówić o patologii w sensie klinicznym. Spośród licznych innych drobnych nieprawidłowości psychicznych występujących u człowieka zdrowego – uwzględnionych w dalszych rozdziałach – można wymienić tzw. złudzenia pamięciowe- pozorne współwystępowanie sądów sprzecznych: myśli paragnomeniczne: uleganie przesądom przez ludzi wykształconych: myślenie magiczne, jakie występuje niekiedy nie tylko u dzieci, ale również u ludzi dorosłych: przejściowe obniżenie sprawności intelektualnej wywołane różnymi przyczynami: zaburzenia sprawności działania w stanie pobudzenia emocjonalnego – i szereg innych.

Drobne nieprawidłowości psychiczne występujące u człowieka zdrowego cz. II

Niektóre z wymienionych tu przykładowo zjawisk stanowią modele reakcji i stanów psychopatologicznych. To samo odnosi się do reakcji wzmiankowanych poprzednio (w § 2), a zaliczonych umownie do nieostro odgraniczonej grupy zjawisk psychicznych prawidłowych, przypominających objawy psychopato- logiczne. Na przykład myślenie magiczne u dzieci, zjawisko prawidłowe, będące naturalną fazą w rozwoju myślenia, a charakterystyczne zwłaszcza dla okresu myślenia przedpojęciowego i intuicyjnego, jest do pewnego stopnia modelem myślenia magicznego w schizofrenii. „Do pewnego stopnia” – nie są to bowiem modele w ścisłym znaczeniu i uwaga ta odnosi się do wszystkich przypadków, w których posłużono się słowem model w tej książce, mając na uwadze zjawiska fizjologiczne podobne do reakcji (stanów, cech) psychopatologicznych. Znalazło to wyraz w tytule rozdziału: Fizjologiczne „modele” reakcji psychopatologicznych.

Zaburzenia spostrzegania poprzedzające zaśnięcie lub występujące w stanie półprzebudzenia mogą być również uważane za „modele” omamów i nawet są nazywane omamami (hipnago- gicznymi i hipnopompicznymi: por. rozdz. III, § 5). W części 3 Psychologia i psychopatologia przypadków. np„ w stosunku do natręctw i fobii, podobieństwo’ dotyczy nie tylko przejawów zewnętrznych, ale również przyczyn}-. Sytuacja stressowa o cechach urazu psychicznego może bowiem być przyczyną nerwicy z natręctwami, a więc procesu chorobowego, ale może również wyzwolić jedynie przelotne natręctwa u człowieka zdrowego.

Przykładem „modelu” reakcji psychopatologicznej jest również ambisentencja pozorna, zbliżona do ambisentencji prawdziwej, a więc do współwystępowania sądów sprzecznych. W obu przypadkach człowiek wypowiada na jeden temat zdania niezgodne ze sobą i skłania się do przyznawania każdemu z nich słuszności. I na tym polega podobieństwo tych szczególnych zjawisk, które zarazem różnią się o cechę bardzo istotną. Chory wierzy bez zastrzeżeń w prawdziwość obu sądów i zdaje się nie dostrzegać zachodzącej między nimi sprzeczności. Jest to ambisentencja praw- dziwa. U człowieka zdrowego dającego wyraz ambisentencji pozornej zasada sprzeczności nie zostaje podważona. Występują natomiast dwa przypuszczenia niezgodne ze sobą i różniące się stopniem akceptacji (por. rozdz. VI, § 2 i 3). Ambisentencja pozorna może więc być uważana za „model” ambisentencji prawdziwej, ale przy uwzględnieniu istotnego zastrzeżenia, że są to sposoby myślenia tylko po’dobne i że mimo tego podobieństwa niektóre cechy różnią je w sposób zasadniczy. Zastrzeżenie to odnosi się do ogółu reakcji, stanów i cech występujących u człowieka zdrowego a traktowanych jako modele reakcji, stanów i cech psychopatologicznych.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.