Szukasz psychologa sportu lub pracy w Krakowie? Pomoc masz w zasięgu ręki w naszym gabinecie!

GOSPODARKA CENTRALNIE STEROWANA: SOCJALIZM I KOMUNIZM

W gospodarce centralnie sterowanej wszystkie ważne decyzje ekonomiczne podejmuje państwo. Istnieją dwie główne formy takiej gospodarki: socjalizm i komunizm. W socjalizmie bogactwa naturalne, środki produkcji i dystrybucji stanowią własność społeczną: gospodarka jest centralnie sterowana przez państwo. Nacisk kładzie się raczej na osiąganie celów kolektywnych niż jednostkowych. Wspólna własność wyklucza z gospodarki motyw zysku. Socjalizm jest więc przeciwieństwem kapitalizmu.

Głównym zadaniem socjalizmu jest zaprzeczenie tezie Adama Smitha o tym, że dążenie jednostek do osiągania indywidualnych celów automatycznie przynosi korzyść całemu społeczeństwu. Socjaliści twierdzą, że musi istnieć „ręka” kierująca gospodarką, która ma na względzie dobro wspólne. Z tego punktu widzenia konsumenci często nie posiadają informacji, które pozwoliłyby im na podejmowanie decyzji ekonomicznych zapewniających wydajność ekonomiczną. Kapitaliści manipulują popytem za pomocą kłamliwej reklamy: dążą do maksymalizacji zysku, a nie do zaspokojenia potrzeb społecznych.

Chociaż Związek Radziecki i jego dawne państwa satelitarne w Europie Wschodniej, a także Chiny nazywano (do niedawna) państwami komunistycznymi (patrz niżej), były one najbardziej typowymi przykładami społeczeństw socjalistycznych. Wciąż jednak na całym świecie – w Azji, Afryce, Europie i Ameryce Łacińskiej – istnieje pewna liczba państw socjalistycznych.

Zdaniem Marksa socjalizm nie był końcowym etapem rozwoju społeczeństw. Etap ostatni, komunizm, miał być osiągnięty drogą ewolucji socjalizmu – z jego kolektywistyczną strukturą – w kierunku społeczeństwa ekonomicznej, politycznej i społecznej równości. Marks uważał socjalizm jedynie za formę przejściową. Socjalizm miał znieść własność prywatną i zlikwidować dzięki temu źródło nierówności społecznych. Państwo nie byłoby już wtedy potrzebne. Koło ewolucji społecznej wykonałoby w ten sposób pełny obrót, wracając, paradoksalnie, do etapu „pierwotnego komunizmu” (wspólnoty pierwotnej) (patrz rozdz. 16), jednak na wyższym poziomie rozwoju technologicznego i społecznego.

Żadne społeczeństwo nie osiągnęło opisywanego przez Marksa etapu komunizmu. W rzeczywistości, nawet Marks nie wiedział dobrze, jak miało się to dokonać. Jego opis komunizmu jest jedynie typem idealnym – określa cel, do którego ludzie mogą i powinni dążyć.

Jednym z przykładów gospodarki mieszanej jest demokratyczny socjalizm, w którym połączenie elementów gospodarki rynkowej i centralnie sterowanej służy zmniejszeniu nierówności społecznych. Inne określenie tego typu gospodarki to państwo opiekuńcze. W takim społeczeństwie państwo jest właścicielem i zarządcą głównych sektorów gospodarki (np. szkolnictwa, opieki zdrowotnej, transportu, przedsiębiorstw użyteczności publicznej), a prócz tego kontroluje znaczne obszary sektora prywatnego. Wprowadza się wysokie podatki, szczególnie dla najbogatszych, w celu osłabienia koncentracji bogactwa w rękach jednostek. Fundusze uzyskane w ten sposób przeznacza się na rozbudowane programy społeczne.

Najlepszym przykładem państwa demokratycznego socjalizmu jest Szwecja, a w mniejszym stopniu Włochy i Francja. Margaret Thatcher, były premier Wielkiej Brytanii, dążyła do przekształcenia gospodarki demokratycznego socjalizmu odziedziczonej po rządach Partii Pracy: sprzedała sektorowi prywatnemu wiele przedsiębiorstw państwowych (np. linie lotnicze). Pomimo jej wysiłków Wielka Brytania pozostała krajem o gospodarce mieszanej, szczególnie w dziedzinie opieki zdrowotnej.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.